Judith Argomaniz, Lasala dantza konpainiako zuzendaria.
Lasala dantza konpainia donostiarrak Alai Familian ikuskizuna estreinatu du aurten, familia-aniztasuna 6 urteko haur baten begiradatik lantzen duen lana. Udazkenean eta neguan Euskal Herriko hainbat herritan eskainiko dute ikuskizuna. Judith Argomaniz zuzendariarekin hitz egin dugu familia-aniztasunaz, haurrek beren errealitatea islatuta ikustearen garrantziaz eta zaintzaz.
Nondik sortu zen Alai Familian ikuskizuna egiteko ideia? Zer kontatu nahi zenuten lan honen bidez?
Haurrei zuzendutako ikuskizun bat sortzeko proposamena jaso nuenean, hasieran ez nengoen guztiz konbentzituta. Baina familia-aniztasunaren gaiarekin topo egin nuenean, argi ikusi nuen hortik jo behar genuela. Berehala iruditu zitzaidan oso gai interesgarria, eta, batez ere, oso beharrezkoa.
Gaur egun, familia eredu asko daude, baina haur askok ez dute beren errealitatea islatuta ikusten kultur proposamenetan. Horregatik, garrantzitsua iruditu zitzaidan familia-eredu desberdinak ikusgarri egitea, haur guztiak identifikatuta eta ordezkatuta senti daitezen. Azken batean, kontatu nahi genuena da familia bat definitzen duena ez dela haren egitura, baizik eta bertan dauden maitasuna, zaintza eta loturak.
Alai 6 urteko haurra da, eta amonarekin eta txakurrarekin bizi da. Zergatik aukeratu zenuten familia-eredu hori protagonistaren abiapuntu gisa?
Egia esan, aukera asko jarri genituen mahai gainean. Denbora dezente pasa genuen familia-eredu desberdinen gainean hausnartzen, eta ez genuen inor bazterrean utziko zuen proposamenik egin nahi. Azkenean, Alai amonarekin eta txakurrarekin bizitzea aukeratu genuen, istorioaren abiapuntu gisa interesgarria iruditu zitzaigulako. Ez genuen familia-eredu jakin bat beste baten gainetik jarri nahi; familia-aniztasunaren gaineko elkarrizketa ireki nahi genuen. Alairen egoerak aukera ematen zigun galdera horiek modu naturalean eta gertukoan planteatzeko, eta horregatik iruditu zitzaigun istorioari hasiera emateko aukerarik egokiena.
Ikuskizunak familia normal bat zer den planteatzen du galdera baten bidez. Zer hausnarketa egin nahi izan duzue horren bidez?
Galdera sinplea dirudi, baina ez da hain erraza erantzuten. Askotan, gehien ikusten edo ezagutzen duguna jotzen dugu normaltzat, baina gizartea etengabe aldatzen ari da, eta errealitatea askoz anitzagoa da. Normaltasunaren ideia bera zalantzan jarri nahi genuen. Zer da normala? Nork erabakitzen du? Eta zergatik? Ez genuen erantzun bakar bat eman nahi, baizik eta haurrek zein helduek galdera horiek egitea beren buruari.
Askotan, gehien ikusten edo ezagutzen duguna jotzen dugu normaltzat, baina gizartea etengabe aldatzen ari da, eta errealitatea askoz anitzagoa da
Judith Argomaniz, Lasala dantza konpainiako zuzendaria
Noiz hasten dira haurrak konturatzen beren familia inguruko beste familiekiko desberdina izan daitekeela?
Nik uste dut oso txikitatik hasten direla inguruko errealitateak behatzen eta alderatzen. Eskolan, lagunartean edo eguneroko bizitzan ikusten dute familia bakoitza desberdina dela. Hala ere, askotan helduok baino modu irekiagoan eta naturalagoan hartzen dituzte desberdintasun horiek. Horregatik, garrantzitsua iruditzen zait haurrek txikitatik askotariko errealitateak ezagutzea eta guztiak gizartearen parte direla ikustea.
Familia-eredu jakin bat normaltzat aurkezteak zer eragin izan dezake bestelako familia batean hazten den haurrarengan?
Eragin desberdina izan dezake haur bakoitzarengan. Baina garrantzitsua iruditzen zait haur guztiek beren errealitatea nonbait islatuta ikusteko aukera izatea. Azken batean, denok dugu gustuko geure burua eta geure ingurua aitortuta ikustea. Horregatik da aberasgarria haurrek askotariko familia-ereduak ezagutzea eta ulertzea ez dagoela familia izateko modu bakar bat.
Familia-ereduak gero eta anitzagoak dira. Zure ustez, haurrek aniztasun hori naturaltasunez bizi dute, ala helduok transmititzen dizkiegu familia batzuei buruzko aurreiritziak?
Nik uste dut haurrek askotan helduok baino modu irekiagoan begiratzen diotela munduari. Horrek ez du esan nahi aurreiritzirik ez dagoenik, baina helduok erantzukizun handia dugu haurrei erakusten diegun errealitatean. Horregatik, garrantzitsua iruditzen zait familia-eredu desberdinei buruz naturaltasunez hitz egitea eta haurrek inguruko aniztasuna normaltasunez ezagutzeko aukera izatea.
Eskolak, ipuinek, telesailek edo haurrei zuzendutako kulturak zer eragin dute haurrek familia zer den irudikatzeko duten moduan? Familia-aniztasuna nahikoa presente dagoela iruditzen al zaizu?
Eragin handia dute. Haurrek ikusten, entzuten eta irakurtzen dutenaren bidez eraikitzen dute, neurri handi batean, munduari buruzko irudia. Azken urteetan aurrerapausoak eman direla uste dut, eta gero eta errealitate gehiago agertzen dira haurrei zuzendutako edukietan. Hala ere, oraindik badago zer egina. Horregatik, kulturak eta arteak zeregin garrantzitsua dutela iruditzen zait: ez soilik entretenitzeko, baita gure gizartearen aniztasuna naturaltasunez erakusteko ere.
Haur batek bere familia besteena bezalakoa ez dela ikusten duenean, zer egin dezakete gurasoek eta hezitzaileek haur hori seguru eta onartua senti dadin?
Ez naiz hezitzailea, beraz, ez dut uste galdera horrentzat erantzun zuzenik edo unibertsalik dudanik. Ama gisa pentsatzen dut, eta nire intuizioak esaten dit garrantzitsua dela haurrei entzutea eta haien galderak naturaltasunez hartzea. Nire ustez, haur batek bere errealitatea onartua dela eta bere familia errespetuz ikusten dela sentitzen baldin badu, errazago sentituko da seguru. Azken batean, denok behar dugu gure ingurukoek garen bezala onartzen gaituztela sentitzea.
Nire intuizioak esaten dit garrantzitsua dela haurrei entzutea eta haien galderak naturaltasunez hartzea
Judith Argomaniz, Lasala dantza konpainiako zuzendaria
Zer gustatuko litzaizuke haurrek eta helduek Alai Familian ikusi ondoren etxera eramatea edo haien artean komentatzea?
Gustatuko litzaidake ikuskizunak elkarrizketarako aukera ematea. Askotan, familiaz hitz egiten dugu denok gauza bera ulertuko bagenu bezala, baina agian ez dugu nahikoa denbora hartzen geure harremanez, zaintzaz edo elkarrekin eraikitzen ditugun loturez hitz egiteko. Ez genuen mezu bakar bat eman nahi, hausnarketarako eta elkarrizketarako espazio bat ireki baizik. Gustatuko litzaidake haurrek eta helduek ikuskizuna ikusi ondoren familiaren gainean hitz egitea, galderak egitea eta elkarri pixka bat gehiago entzutea.