Begirada berezia du Ainara Lasa artistak.
Begirada berezia du Ainara Lasak, artistarena, errealitatea kritikoki irakurtzeko ez ezik, eraldatzeko gai denarena. Azalera proiektua prestatzen ari da orain, izaera politikoa duen metamorfosi kolektibo bat.
Oiartzungo Post-etxean beste diziplina batzuetako sortzaileekin partekatzen du tailerra Ainara Lasak, idazleak gela bat norberarena eta artistak ere espazio bat behar baitu eskuak zikinduz ideietara heltzeko.
Artea ogibide ez, baina bizimodu duzu. Behar bat, makulu bat… Artea zer da zure bizitzan?
Niretzat artea lengoaia bat da, beste guztitik abstraitzeko balio didana, baina, era berean, erantzun konkretuak topatzeko baliagarri zaidana. Arnasa hartzeko toki bat da, zaratarik ez dagoen toki bat, nire baitara etortzen naizelako, eta asko autoerregulatzen nau. Artea neure burua erreskatatzeko toki baten moduan ere bizi izan dut askotan, horregatik hainbat sorkuntza-lan autobiografian oinarrituta egin izan ditut. Arteak bizi duguna irakurtzeko, interpretatzeko, horrekiko kritikoa izango den zerbait sortzeko eta errealitate berriak eraikitzeko balio du. Pentsamendutik zuzenean analizatzeko gai ez naizenean erregistro plastikoaren bidez iristen naiz ideietara: sorkuntza prozesuan zehar formek hitz egiten dute.
Formak funtsera eramaten zaitu batzuetan?
Bai, eta funts horri hitzak ere jartzen dizkiot, baina hori, normalean, prozesuaren amaieran izaten da.
Orain eskulturarekin eta instalazioarekin ari naiz. Baina urte asko pasa ditut argazkigintzan, paisaiaren eraldaketa plastikoan murgilduta. Eraldaketaren ostean iritsi naiz emaitza horri gogoeta bat jartzera eta hitz horiek errepresentatzen dute momentuko nire egoera; baina prozesu horretatik pasa behar izan dut horra iristeko.
Txikitatik al datorkizu begirada artistiko hau? Edo, nola garatu duzu?
Etxean ez geneukan bereziki giro sortzaile bat. Garaian, musikagintzari loturiko sentsibilitatea eta presentzia izan ditugu etxean, baina ez nuke esango artearekiko ikusmolde berezirik nuenik. Egia da askotan entzun dudala orduak pasatzen nituela sortzen eta marrazten, nire kasa. Gero 9 urterekin Joxe Mari Isasarekin pintura klaseak hartzen hasi nintzen herrian, eta urte mordoska pasa nituen harekin. Obserbaziorako joera beti izan dut. Haurtzaroari lotuta, orain galdetzen diot neure buruari gatazka politikoak eraman gintuen klandestinitate egoerak zenbateraino eraman ote nauen mundu propioak sortzera. Eta, gero, Batxilergoa bukatuta, Arte Ederren alde egin nuen.
Arteak bizi duguna irakurtzeko, interpretatzeko, horrekiko kritikoa izango den zerbait sortzeko eta errealitate berriak eraikitzeko balio du.
Artista moduan duela 15 urte egin zenuen zure lehen erakusketa: Lotzea askatzea denean, eta gerora beste hainbat egin dituzu. Zer-nolako esperientzia da sortzetik erakusteko urratsa egitea?
Nik argi daukat sortzen hasi nintzenean ez nuela erakusteko asmoarekin egin. Besteak beste, oso presente neukalako erakusteko zirkuitorik ez dagoela. Arte plastikoek —oro har, arteek—, gure herrietan eta egunerokotasunean, ez daukate presentziarik, eta ez dago erakusteko lekurik. Lotzea askatzea denean lanarekin berriz ere sorkuntza plastikoaren bidean hasi nintzen, istripu bat baten ondorioz denbora luzez ezin mugiturik egon beharra izan bainuen. Hanka bat hautsi nuen, aberia handia izan zen, eta erradiografia haietatik abiatu eta paisaiak josteko ideiaren atzean, literalki gorputza josteko beharra zegoen, metaforikoki neure burua berrosatzen hasteko intentzio bat baitzegoen. Bizitzak gelditzera behartu ninduenean, sormenarekin konektatu nuen eta hori oso sentsazio indartsua zen.
Gero erakusteko aukerak sortu zitzaizkidan, baina salto hori oso zaila da, ez baitago plazarik. Erakusteko zirkuitoetan ez dago geruza edo maila desberdinetan lan egiten ari den jendearentzako plazarik. Herrietan, adibidez, baleude gutxienez herriko artista plastikoei plazak emateko espazioak, baina hori ere ez dago! Berez ez da leku handirik behar; intentzioa behar da, eta identitate jakin bat ematen zaion espazio bat. Gabezia horren atzean arteari eta kulturari ematen zaien garrantziaren esplikazioa dago.
Orain Azalera proiektuarekin ari naiz, eta lan horrek intentzio politikoa du, gorputz kanonikoari kritika egitea delako abiapuntuko ideia, eta, beraz, erakutsi egin nahi dut, gizartearekin dialogo bat izatea interesatzen baitzait.
Tematikari dagokionez, artelan eta erakusketa oso desberdinak egin dituzu: (H)ariketak lotzea askatzea denean instalazioa; Falta (ez) diren gauzak erakusketa… Zerk inspiratzen zaitu?
Detonatzailea kontzeptua edo ideia izaten da. Horregatik ez dut hasieratik definitzen zer material erabiliko dudan. Falta (ez ) diren gauzak proiektuan, adibidez, gatazka politikoaren testuinguru konplexu, zabal eta delikatu horretan, guk bizi izandakoarekin zerbait egiteko beharra sentitu nuen: momentu batean ama atxilotu eta kartzelan sartzen dute eta aitak beste aldean errefuxiatu izatera ihes egiten du. Bat-batean erreferente gabe gelditu nintzen. Ideia hortik abiatzen da. Amaren kartzelako irudirik ez neukan; aita beste aldean egon zenekorik ere ez… baina aita Hendaian errefuxiatuta egon zen garaiko tokien erretratuak egin nitzakeen. Argazki horiei zulo handi batzuk egin nizkien, eta hariekin josi nituen —lehenengo laneko harietatik oraingo harietara, berriz—.
Gero, hurrengo fase oso luze batean, argazkiekin aritu nintzen, asko markatu baininduen 2018an ama izateak, eta momentu hartan sorkuntzari denbora eskaini ezinak. Kanal hori irekita edukitzeko beharra nuen eta krisi une bat ere pasa nuen, argazkiekin Fikzioko paisaiak sortzeko bide bat aurkitu nuen arte. Abiapuntua paisaia izaten zen, eta inguru horren argazkiaren eraldaketak eta dekonstrukzioak beste leku batera eramaten ninduen. Deseraikitze horretan sortzen den irudi horrek zer esaten dit? Irudiak ematen zidan nik egun horretan sentitzen nuenaren itzulketa. Azkeneko urteetan, berriz, eskuak zikintzeko gogoa neukan.
Kulturari eta pentsamendu feministari lotutako hainbat mugimenduren (Eskafandra, Hitzen Lihoa… ) bultzatzaile izan zara. Zer ematen dizu kolektiboak, sorkuntzari begira?
Kolektiboa erresistentziarako eta ingurua eta norbera eraldatzeko tokirik onena da, gainera, kolektiboetan aritzeak beti eskuzabaltasun handia eskatzen du. Nik argi daukat nire onena taldean ematen dudala: nire pentsamendua besteen pentsamenduarekin batera aktibatzen da ondoen.
Indibidualismoa hainbeste sustatzen den honetan, beste zerbait izango bagara, taldean eta komunitatean izango garela argi daukat. Ni gaur egun Azalera proiektua egiten ari banaiz, ez naiz ari ni bakarrik iritsi naizelako horra, baizik eta gogoeta partekatuak egiten ari garelako. Kolektiboa ikasteko leku ezin hobea iruditzen zait eta benetako eraldaketak gertatuko baldin badira eta errealitate posible berriak irudikatuko baldin baditugu, elkarrekiko behar horretan eta hor sortzen den konspiraziorako espazioetan izango da.
Sorkuntzak eta arteak errealitate berriak sortzeko daukaten potentziala ikaragarria da. Haurtzarotik haurrei hori elikatzen diegun neurrian, helduaroan ere, gizartean dauzkaten errealitateak aldatzeko botere bat ematen ari gatzaizkie
Alabaina, artea bereziki, baina kultura oro har, egunerokotasunetik kanpo bizi dugu gure jendartean. Zer gomendio emango zenioke jendeari artera gerturatzeko?
Sormen kultura periferikoa da. Sistemak ez du kultura erdigunean jartzen, eta beraz, oso zaila da kulturzaleak sortzea. Munduan zehar badaude kulturari beste erdigune bat ematen dioten gizarteak, eta gizarte horiek errealitateari aurre egiteko beste ezaugarri batzuk, beste balio batzuk eta beste baliabide batzuk dituzte. Makineria kultura gai zentrala izan ez dadin antolatua dago. Ikuspegi horretatik, lehenengo, kulturak, sormenak eta arteak egiturak eta baliabideak behar dituzte, eta, batez ere, kulturzaletasuna sortzeko determinazio argi bat behar da, horrek ahalbidetuko duelako herritarrak kulturara gerturatzeko tresnak jartzea.
Hainbat geruzari buruz hitz egin behar da: nazio mailako eskalako egiturak ezinbestekoak iruditzen zaizkit, baina tokiko eskalatik ere oso gauza interesgarriak egin daitezkeela uste dut. Herri kulturaren ikuspegitik, museo handietara joan beharrik gabe, egiteko eta ikusteko gauza asko daude. Zentzu estetikoa elikatzeko bide horretan, oro har, kontuan izan behar dugu erabat kamustuta daukagula bidea haurtzarotik, arteak hezkuntzan ez duenez espaziorik, oso zaila baita elikatzea. Niretzat oso interesgarria da norbere konfort-egoeratik ateratzea eta agendan zer dagoen begiratzea, eta erakusketa bat ikustera joatea eta "ez dut ulertzen" horretarako prest egotea; goazen kontzertu batera, nahiz eta musika hori inoiz ez entzun... Kulturak, bere kasa, komunikazio ekintza bat den momentutik, beste horizonte batzuk irekitzeko gaitasuna dauka.
Aurreiritzi asko ditugu: “kultura aspergarria da”, “artea ez dugu ulertzen ”… Guraso moduan, nola bizi genezake artea (kultura) familian?
Kulturarekiko edo artearekiko begirada erregistro plastikotik harago doan zerbait da haurtzaroan. Guk, etxean, naturarekin eta espazio-forma desberdinak dituzten lekuetan egotearekin haurraren begirada asko elikatzen dugu. Horrek, besteak beste, gorputzari dagokionez, espazio horietan egoteko modu desberdinak ekartzen ditu; galdera desberdinak sortzen ditu; espazio horien arteko konparazioak sortzen ditu; espazio fisikoarekiko erreferentzia ere elikatzen du; memoria bisuala… guk asko egiten dugu hori. Parte ludikoari ere garrantzia ematen diogu, begiradan arreta jartzeko: "Baseliza horrek zer irudi ditu, zer forma ditu?". John Bergerrek esaten zuen moduan, hizketan hasi aurretik ikusten eta begiratzen dugu, kontua da zer erregistro bisual ematen dizkiogun haurrari. Eman haurrari, eman erakusketak, eman kontzertuak, eman liburuak… Esperientzia espazialak eta edertasunarekiko harreman horrek, zentzu estetikoa lantzea eta espazioaren obserbazioan sakontzea dakar, eta horren memoria bisualak asko eragiten du, gero marrazki bat egitean nabari zaie haurrei. Erregistroa ez da soilik kultur ekitaldietara joatea, zentzu estetikoa eta artistikoa modu ezberdinetara lantzen dela uste dut.
Sormenak zer aberastasun ematen die, zure ustez, haurrei?
Nik esango nuke garrantzitsuena dela ikusgarri egiten zaiela errealitatea aldagarria dela. Nire ustez, sorkuntzak eta arteak errealitate berriak sortzeko daukaten potentziala ikaragarria da. Haurtzarotik haurrei hori elikatzen diegun neurrian, helduaroan ere, gizartean dauzkaten errealitateak aldatzeko botere bat ematen ari gatzaizkie. Artea errealitatea irakurtzeko, errealitate hori kritikotasunez begiratzeko eta errealitate berriak sortzeko boterea da, ez da soilik irakurketa bat eta gero eskultura bat egitea, ez, artea balio bat da. Sormenak ez du soilik sormen plastikoa edo artea elikatzen, errealitate berriak sortzeko gaitasuna elikatzen du, eta nik uste dut hori potentzia handiko tresna bat dela.
